Tarihimizin ilk Engelliler Yasası 11. yaşını 1 Temmuzda kutlayacak. 11 koca yılı ardımızda bırakırken acaba yasa hükümleri ne dedi, ne yapılacaktı da yapılmadı, neden yapılmadı…Hiç düşündünüz mü?
ERİŞİLEBİLİRLİK diyoruz yıllardır. Engelli bireylerin sosyal hayata katılımının olmazsa olmazı budur. Evinde çıkamayan engelli birey için ”engellerinden utanıyorlar” diyemezsiniz. Hep bu cümle ile kandırıldınız aslında. Kimsenin engelinden utandığı olmadı bu zamana dek. Eğer sokağa çıkamıyorsa sebep; evinden dışarı attığı ilk adımda karşılaştığı merdivenler, taşlı, rampasız yollar olabilir mi acaba? Ya da yadırgayan, ötekileştiren, acıyan bakışlarınız? ”Bu haliyle bir de sokağa çıkmış ” diye düşünenler… Ya da ”çalışıp ne yapacak, ne işe yarayacak, otursun evinde” diye düşünenler…Bunlar ve daha niceleridir engelli bir bireyin sokağa çıkamama nedenleri.
şimdi Engelliler Yasası hakkında diyeceklerim var. Bu yasanın Erişilebilirlik hükümleri uygulanamadığı için canı çok yanan bir vatandaş olarak diyeceklerim var. 2005 yılında bir yasa çıkarıyorsunuz. Övünerek üstelik. Çıktığında yasa, övünmekte haklıydınız. Ancak ilk çelmeyi 2012 Temmuzunda erişilebilirlik hükümleri yürürlüğe gireceği zaman taktınız bize. Yerel yönetimler başta olmak üzere hiç bir kurum ve kuruluş üzerine düşen hazırlığı yapmadığından, bir gecede acımasızca çıkarttığınız yasa ile hükümleri 1 ve 3 yıl olarak kademeli ertelediniz. Yapmayın etmeyin dedik, dinlemediniz.
Aradan zaman geçti. Yasa ve yönetmelikle verdiğiniz süre 15 Temmuz 2015 tarihinde bitti. Ses, soluk yok. Cezai yaptırımlar başlamış olmalı ama hiç bir kurum, kuruluş ya da yerel yönetimin ceza aldığını duymadık. Engelli vatandaşlar şikayetçi olabilecek dediniz. Ancak Aile Bakanlığının sitesi ya da Valiliklerin sitelerinde; bu vatandaş nereye ve nasıl şikayette bulunacak bir açıklama yok, yönlendirme yok. Tabi ki biz engelli vatandaşlar da sorunları öylesine içselleştirdik ki; var olan durumdan rahatsız değiliz.” Canım çok şey yapıldı, şükredin” diyerek bugünlerdeyiz. Şükretmek insani bir durumdur. Şükür kişinin inancı gereği Yaradana yaptığı bir görevdir. Vatandaşlarına karşı görevini yerine getirmek zorunda olan bir Devlet var karşımızda. Devlet görevini yapar. ”Allah devletimize zeval vermesin” düşüncesi eskilerde kaldı. Vatandaş varsa Devlet vardır. Devlet Anayasada tanımlanan ve vatandaşına karşı yerine getirmek zorunda olduğu temel hak ve özgürlükler konusunda gereğini yapmak zorundadır. Bunu yapmaması için mazeret kabul edilemez. Nasıl düşünürseniz düşünün, neresinden bakarsanız bakın; yapılmayanı, eksik kalanı da görmek zorundasınız. Göremiyorsanız eğer, görenleri de eleştirmeyeceksiniz.
Şimdi gelelim tekrar erişebilirlik meselesine. Yollar, kaldırımlar, kamu binaları, parklar, bahçeler, camiler, okullar, hastaneler, oteller ve otobüsler… aklınıza neresi gelirse… Erişilebilir mi? Yani bir görme engelli, bir yürüme engelli birey kimseye muhtaç olmadan işine, okuluna, hastaneye ya da bir lokantaya gidebiliyor mu? HAYIR. HAYIR. HAYIR…Toplum olarak ön yargılarımızla bu bireylerin sokağa çıkmasına nasıl bakıyoruz? Siz biliyorsunuz. Açıklama yapmamıza gerek yoktur.
Durum böyle ise; bu sistem yani Aile Bakanlığı, Valilikler, Anayasada Sosyal Devlet olarak tarif ettiğimiz, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözlemesinin her bir maddesini uygulamakla yükümlü bu Devlet otoritesi görevini yerine getirmiş mi?
Eğitim hakkı gizliden gizliye kısıtlanırken, 4 yıldır beklediğimiz Engellilik raporu yönetmeliği bir bakanlığının ayak diretmesiyle sümen altı ediliyorken, Devlet kadrolarına binlerce memur istihdam edilirken % 3lük engelli kotası bir türlü istenen seviyeye gelemezken, zaten sokağa çıkamayan engelli vatandaşlara karşı artık daha ne kadar sağır ve dilsiz olacaksınız?
Biz ”sizlerinde bir engelli adayı olduğunuz” gerçeği ile yola çıkmıyoruz. Biz bu cümleyi kullanarak hak temelli çalışma yapmıyoruz. Engelli adayı olup olmamanız sizi ilgilendirir. Bundan bizim çıkarımız ya da beklentimiz olamaz.
Bu yazıyı okuyan her bir bireyin önce şuna inanması lazım. ERİŞİLEBİLİRLİK HERKES İÇİNDİR” Buna inanın yeter.
Bizler sokağa çıkmaktan utanmıyoruz. Bu 15 yıl önce de böyleydi, şimdi de böyle. Şartlar sağlansın bakın nasıl sokaklardayız.
Biraz etrafınıza bakınız. Kaldırımlardaki sarı şerit dediğiniz, bizim hissedilir yüzey dediğimiz, bir çoğunun ”altından doğal gaz borusu geçtiğine inandığı, bizim içinse görme engelli ve az görenler için yön gösterici olarak kabul ettiğimiz o şeritler neden var? Bir rampanın kolaylaştırıcı olacağı yerde; kullanılırsa kullanıcının düşmesine neden olabileceğini göreceksiniz. Asansör çağırma düğmesine basarken, ne denli yukarıda olduğunu göreceksiniz. Kaldırımda yürürken bakınız, rampanın önüne park eden araçlara. Biraz kendinizi bizim yerimize koyabilir, empati yapabilirsiniz. Bu bizim işimizi kolaylaştıracaktır emin olun.
Biz UNUTMAYACAĞIZ. Engelliler yasasının 11. kabul ediliş yıl dönümünü birilerini rahatsız ederek kutlayacağız.
Bir STK TEMSİLCİSİ OLARAK; herkesi bizi desteklemeye davet ediyorum.
Daha ADİL, HAKKANİYETLİ ve ERİŞİLEBİLİR bir ülkede yaşamak dileğiyle