“AK 2006-2015 Engelliler Eylem Planı Ara Değerlendirme Konferansı”, ülkemizin Avrupa Konseyi (AK) Bakanlar Komitesi Dönem Başkanlığı çerçevesinde ve Avrupa Konseyi Sosyal Uyum Genel Müdürlüğü ile T.C. Başbakanlık Engelliler İdaresi Başkanlığı işbirliğinde 9–10 Aralık 2010 tarihlerinde 2 (iki) gün süreyle İstanbul’da 9-10 Aralık 2010 tarihlerinde İstanbul’da yapılmıştır.

Hükümet ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinin katıldığı konferansın açılışını Sayın Cumhurbaşkanımızın Eşi Sayın Hayrünnisa GÜL yapmıştır. Sayın GÜL konuşmasında insan haklarının belli mücadelelerle elde edildiğini, insanların insan onuruna yaraşır bir biçimde yaşamaları için günümüzde büyük gelişmeler kaydedildiğini, insan haklarının yasal düzenlemelerle korunduğunu, engelli haklarının insan haklarından bağımsız düşünülemeyeceğini, ülkemizde devlet ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği ile Nisan 2009’da uygulanmaya başlanan ‘Eğitim Her Engeli Aşar’ projesi kapsamında 45 okul ve çok sayıda özel eğitim sınıfının açıldığını ifade etmiş ve AK 2006-2015 Engelliler Eylem Planı’nın hazırlanması ve uygulanmasında emeği geçenlere teşekkür etmiştir.

Kadın ve Aileden Sorumlu Devlet Bakanımız Sayın Selma Aliye KAVAF, söz konusu eylem planının engelliler, yaşlılar, çocuklar, kadınlar ve göçmenler gibi pek çok dezavantajlı grubu kapsadığını, bu bağlamda, AK’nın ayrımcılığın ortadan kaldırılmasını amaçladığını, engellilerle ilgili uygulamaların evrensel standart oluşturmayı hedeflediğini, 28 Ekim 2009’da yürürlüğe giren kanun çerçevesinde, bakıma muhtaç engellilere evde bakım imkânı sağlandığını, böylece ailelere destek verildiğini ve son dönemde engellilerin istihdamında artış sağlandığını ifade etmiştir.

AK Sosyal Uyum Genel Müdürü Sayın Alexander VLADYCHENKO, 2006’da başlatılan ve 2015’e kadar sürmesi öngörülen bu planın ara döneminde bulunulduğunu, eylem planının Avrupa’da engelli bireyler için bir umut teşkil ettiğini, önerilen çözümlerin tüm üye ülkelerde uygulanmaya başlanmasının önemli olduğunu, bu beş yılda özellikle engellilerin yaşam kalitesinin yükseltilmesinde önemli adımlar atıldığını, AK’nın bakış açısına göre insan haklarının tüm insanlar için geçerli olduğunu söylemiş ve 2007 tarihli BM Engelli Hakları Sözleşmesi’ne atıfta bulunmuştur.

İstanbul Milletvekili Sayın Lokman Ayva konuşmasında, AK’nın demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü ilkelerini temel alarak kurulduğunu, engelliler konusunda pek çok yasal değişiklik yapılmış olmakla birlikte, uygulamada sorunlarla karşılaşıldığını, bu nedenle de bu eylem planının oluşturulduğunu, söz konusu konferansın bazı kararların uygulamaya geçirilmesi bakımından önemli olduğunu belirtmiştir.

Avrupa Engelliler Forumu Başkanı (European Disability Forum – EDF) Sayın Pekka TUOMİNEN birçok engelli bireyi ve elli civarında engelli derneğini temsil ettiklerini, eylem planının birçok olumlu gelişmenin hayata geçirilmesinde önemli rol oynamakla birlikte, birtakım eksikliklerinin de bulunduğunu, engellilerin diğer insanlarla eşit düzeyde olduğunu, engelli haklarının küresel haklar olarak kabul edilmesi gerektiğini, dünyayı etkileyen ekonomik krizin bu alandaki çalışmaları da etkilemekle birlikte, bunun bir bahane olarak sunulamayacağını söylemiştir.

Yukarıdaki açılış konuşmalarının ardından BM Engelli Hakları Komitesi Üyesi Sayın Damjan TATİC “İnsan Hakları ve Engellilik” başlıklı bir sunum yaparak, engellilerin haklarını düzenleyen iki temel belge olan BM Engelli Hakları Sözleşmesi’ne ve söz konusu eylem planına atıfta bulunarak, 2006’da BM çerçevesinde yapılan toplantıda “Engelli Bireyler İçin İnsan Hakları Bildirgesi”nin kabul edildiğini, böylece engelli haklarının insan hakları kapsamında olduğunun vurgulandığını, pek çok ülkenin de bu bildirgeyi imzaladığını, bu kapsamda BM üyesi ülkelerin rapor sunmakla yükümlü olduğunu, AK öncülüğünde ise daha 1960 yılında Torino’da yapılan bir toplantıda, engelli bireylerin topluma entegrasyonundan söz edildiğini, BM açısından 2006-2015 Engelliler Eylem Planı’na bakıldığında engellilerin siyasal ve kültürel yaşama katılımının da önemli olduğunu, AK ve BM’nin engelli bireylere yönelik olarak aldıkları kararlarının birbiriyle uyumlu olduklarını, her iki uluslararası kuruluşun da engelli bireyler gibi dezavantajlı grupların ayrımcılığa maruz kalmalarının önlemesini amaçlamakta olduğunu ifade etmiştir.

CAHPAH (European Co-ordination Forum for the Council of Europe Disability Action Plan-Avrupa Konseyi Engelliler Eylem Planı Avrupa Eşgüdüm Forumu) eski Başkanı Sayın Viveca ARRHENİUS, Eylem Planı’nın değerlendirilmesi çerçevesinde yaptığı konuşmada, Engelliler Eylem Planı’nın Nisan 2006’da St. Petersburg’da düzenlenen bir konferans ile yürürlüğe girdiğini, bu kapsamda pek çok konferans ve bilgilendirme toplantılarının yapıldığını, özellikle eylem planının yürürlüğe girmesi ile engelli bireylerin daha bağımsız yaşamaları, engelli bireylere yönelik yasal düzenlemelerin AK üyesi devletlerin ulusal mevzuatlarına dahil edilmesi yönünde önemli adımlar atıldığını, ancak bu alanda atılması gereken daha pek çok adım bulunduğunu kaydetmiştir.

Bu sunumun ardından, Engelliler Eylem Planı’nın değerlendirilmesine yönelik rapor CAHPAH-DCEC (Drafting Committee on Evaluation Criteria-CAHPAH Değerlendirme Ölçütleri Hazırlama Komitesi) Başkanı Robert BECHİNA tarafından sunulmuştur. Sunumunda eylem planı çerçevesinde üretilebilecek politikaların ve kamu hayatında engelliler için yapılabileceklerin ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğine değinerek, CAHPAH’ın 21-23 Eylül 2011’de Strazburg’da bir toplantı düzenlemeyi öngördüğünü, CAHPAH’ın işlevinin değerlendirme kriterleri ve metodoloji geliştirmek olduğunu, eylem planının AK üyesi ülkelerde yaşayan engellilerin yaşam kalitesinin yükseltilmesinde bir araç olarak kullanılması gerektiğini, üye ülkelerin ulusal politikalarını geliştirebilmek için bundan faydalanabileceklerini, değerlendirme kriterlerini oluştururken üye ülkeler arasında karşılaştırma yapmak yerine, bütüncül yaklaşım sergilemek gerektiğini, karşılaştırılan ülkelerdeki gerek kültürel gerek yasal farklılıklar nedeni ile güçlükler olduğunu, bu güçlüklerin başında her üye ülkedeki hak arama mekanizmalarının aynı şekilde işlememesi, yaşam yüzeyindeki farklılıklar, engellilerin toplumsal yaşama katılımı gibi sorunların yer aldığını söylemiştir.

CAHPAH-VPH (Committee of Experts on ageing of people with disabilities and older people with disabilities – Yaşlı engelliler ve engellilerde yaşlılık üzerine Uzmanlar Komitesi) Başkanı Thierry BOULİSSİERE, Engelliler Eylem Planı’nın değerlendirilmesi kapsamında yaşlılıkla ortaya çıkan engeller ve engelli olarak yaşlanan insanların yaşamlarında karşılaştıkları güçlüklere değinerek alınan önlemlerin yeterli olmadığını, AK üyesi ülkelerdeki politikaların farklılıklar arz ettiğini, bu farklılıklar nedeni ile yaşlanmakta olan engelli bireylerin sorunlarına standart çözümler getirilemediğini ve üye ülkelerde tüm yaşlılara sunulan sağlık hizmetlerinin kalitesinin yetersiz olduğunu vurgulamıştır.

Bu değerlendirilmelerden sonra, katılımcılar “Bağımsız Yaşam” ve “İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması” (ICF) başlıklı iki çalıştay grubuna ayrılmışlardır.

Bağımsız yaşam çalıştayında, küresel tasarım “Engelsiz Tasarım” kavramına atıfta bulunularak, engelli bireyleri daha bağımsız kılma yolunun daha küresel tasarımlar yaratmak olduğuna değinilmiş, mimari çevre düzenlemesinin ve teknolojik gelişmelerin engellileri sınırlamaması, aksine, daha bağımsız kılması gerektiği, raylı ulaşımın engellilerin bağımsız hale gelmesinde daha pratik olduğu vurgulanmış, Bulgaristan ve Norveç’ten katılan yetkililer kendi ülkelerindeki uygulamalardan örnekler sunmuşlardır. Özellikle Norveçli yetkilinin zihinsel engellilere kendi yaşam alanlarında bakım desteği verilmesine ilişkin örneği katılımcılar tarafından takdirle karşılanmıştır.

Bu çalıştayda ayrıca, ülkemizdeki engellilerin durumu ele alınmış, bağımsız yaşama herkes kadar katılarak her türlü karar mekanizmasında söz sahibi olmaları ve bu sürecin hayata geçirilmesinin önemine değinilmiş, ülkemizin %12,29’unun engellilerden oluştuğu, 2012 yılına kadar tüm alanların ulaşılabilir hale getirilmesinin hedeflendiği ifade edilmiştir.

ICF başlıklı çalıştayda ise, bu sınıflandırmaya Engellilerin Haklarına İlişkin BM Sözleşmede atıfta bulunulduğu, engellilüğe ilişkin standart bir tanım bulunmadığı, engellilüğün halen bozukluk veya bireysel düzeyde tanımlandığı değerlendirilmiş, bu durumun özel gereksinimi bulunan engelli bireyler açısından sorun teşkil ettiği, bu kapsamda, Türkiye’de ICF modeli temel alınarak, engellilüğün tanımlanmasında bireylerin gereksinimine daha iyi cevap verebilecek yeni bir yönetmeliğin hazırlanarak, toplumun eğitilmesi ve tüm bu hedeflerin gerçekleştirilmesi için Başkanlığımız tarafından daha önce gerçekleştirilen ‘eğiticilerin eğitimi projesi’ gibi yaygınlaştırma amaçlı projeler geliştirilmesinin önemi vurgulanmıştır.

Konferansın sonuna gelindiğinde, CAHPAH Başkanı Sayın Helmut HEINEN “Geleceğe İlişkin Yol Haritası” konulu sunumunda, Engelliler Eylem Planı’ndaki tavsiye kararlarına atıfla, engelli hakları ile ilgili çalışmaların süreklilik arz etmesi gerektiğini, bu konudaki gelişmelerin önemli olmakla birlikte yeterli olmadığını, CAHPAH’ın amacının engelli bireylerin yaşam kalitesini artırarak toplumla bütünleşmesini sağlamak olduğunu, AK üyesi 14 ülkenin OECD ve BM işbirliği ile tavsiye kararlarına hukuki nitelik kazandırdığını, BM tarafından önerilen ICF yöntemini dikkate alarak, bu modeli pratik bir araca dönüştürmek gerektiğini, CAHPAH’ın BM Engelli Hakları Sözleşmesi’ni de temel alarak, BM ile işbirliği halinde çalıştığını, toplumda engelli bireylerin hak ettiği saygıyı görmeleri için açık bir strateji ve engelliliğin insan hakları çerçevesinde değerlendirilmesi ile mümkün olabileceğini, eylem planın etkinleştirilmesinde mali desteğin önemli olduğunu ve Avrupa Kalkınma Bankası ile yapılan işbirliğinin gerekli olduğunu söylemiştir.

Daha sonra Avrupa Kalkınma Bankası yetkilisi söz alarak, Avrupa Kalkınma Bankası’nın, 1956 yılında imzalanan AK anlaşmasıyla Avrupa’da kurulan uluslar üstü ilk banka olduğunu, bankanın engelli bireyler gibi pek çok dezavantajlı gruplara ve sosyal içerikli projelere yönelik destek verdiğini belirtmiştir.
Kapanış bölümünde, AK Sosyal Uyum Genel Müdürü sonuç bildirgesini katılımcılara okuyarak, 2006-2015 Engelliler Eylem Planı’nın kamu ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği ile etkin hale gelebileceğini, son beş yıl içerisinde büyük gelişmeler kaydedildiğini, eylem planının daha iyi gelişmelerin kaydedilebilmesi için bir araç olarak kullanılması gerektiğini, AK’nın önümüzdeki yıl engelli kadınlar için bir faaliyet öngördüğünü, 2012’de ise, engelli çocuklar için bir komite kurulmasının düşünüldüğünü, AB Engelliler Stratejisi’nin 2012-2020 arasındaki dönemi kapsadığını, Haziran 2011’de Ukrayna’da bir engelliler konferansının da yapılmasının öngörüldüğünü belirtilerek ülkemize ev sahipliği için teşekkür etmiştir.

Konferans, 27-29 Eylül 2010 tarihlerinde düzenlenen CAHPAH toplantısında CAHPAH Büro üyeliğine seçilen Engelliler İdaresi Başkanı Sayın Bekir KÖKSAL’ın kapanış konuşmasıyla sona ermiştir.

AK Engelliler Eylem Planı Değerlendirme Raporu, konferans programı ve katılımcı listesi ekte sunulmaktadır.

Söz konusu konferans Dönem Başkanlığımız çerçevesinde, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Mini Oturumu, 30. AK Adalet Bakanları Konferansı ve Medya Buluşması’nın ardından düzenlenen dördüncü etkinlik olmuştur.