ÖZ BAKIM BECERİLERİNİ GELİŞTİRME

Özel eğitimin amaçlarından biride bu çocuklara kendi yaşamlarını sürdürebilecek davranışların kazandırılmasıdır. Öz bakım becerilerinin anlatılmasında amaç kişini bir başkasına bağımlı olmadan yaşayabilmesini sağlamaktır. Bu nedenle bu becerilerin kazandırılmasına çok küçük yaşlarda başlanmalıdır. Fakat bu becerilerin kazanılması çocuktan çocuğa farklılık göstermektedir.

Bu beceriler içinde en önemlilerinden biride tuvalet eğitimidir.

TUVALET EĞİTİMİ

Tuvalet eğitimi bu çocukların edinmesi gereken en önemli becerilerden biridir. Çünkü eğitim kurumlarına devam edebilmesi için gerekli koşuldur. Bu eğitime başlamak için 3 yaşından daha geç kalınmamalıdır.

Bu eğitime başlamadan önce tuvalet eylemi basamaklandırılmalıdır. Daha sonra çocuğun bu basamaklardan hangilerini başarıp, hangilerini başaramadığı belirlenmelidir. Böylece eğitime nereden başlayacağımızı belirlemiş oluruz.

Çocuğun eğitim süresince rahatça giyip çıkartabileceği eşofman türü giysiler giymesine dikkat edilmelidir. Çocuğun her gün tuvalete girme sıklıkları basit bir çizelge hazırlanarak işlenmelidir. Eğitim boyunca çocuğun tuvalete gitmesini sağlamak için bol miktarda sıvı gıda verilmelidir.

Bu eğitim sırasında;

Öncelikle çizelgede belirlediğimiz aralıklarla çocuğa tuvaleti olup olmadığı sorulur ve tuvalete götürülür.

o        Çocuğun soyunmasına yardım edip tuvalete oturtun.

o        Çocuk tuvaletini yaparken “çiş, kaka” gibi ifadeler kullanılır, bunlar çocuğa da söyletilir.

o        Tuvalete götürdüğünüzde en fazla 4-5 dakika bekleyiniz. Eğer tuvaletini yapmazsa sıkılmasını önlemek için tuvaletten kaldırın.

o        Tuvaletini yaparsa temizliği çocukla beraber yapın.

o        Tuvalet eğitiminde çocuğa verdiğiniz yönergelerin aynı olmasına dikkat edin. “tuvalete gidelim”,“çiş var mı ?”

o        Çocuğun her aşamada başarısı ödüllendirilmelidir.

Ayrıca çocuğun tuvalet alışkanlığını kolay kazanabilmesi için bazı ipuçları verilebilir. Mesela ;

Çocuğa sadece tuvalete giderken yanına alacağı bir oyuncak temin edilebilir. Yada çocuk için anlam ifade eden herhangi bir şey. Bu oyuncağı her tuvalete gidişinde eline verin. Bu oyuncak geldiğinde çocuk tuvalet zamanının geldiğini anlayacaktır.

TUVALET EĞİTİM ÇİZELGESİ

Çocuk kuru kalmışsa o yarım saatin karşısına “K” çiş ve kakasını tuvalete yaptıysa “T” üstüne yaptıysa “Ü” harfini koyun. Harflerin çokluğuna bakarak çocuğun tuvalete gitme sıklığını çıkartabilirsiniz.

Öğrencilerimizden B. Tuvalet ihtiyacını ne sözel ne de vücut dilini kullanarak belirtmiyordu.

Bu durum karşısında B.’yi gözleyerek tuvalet ihtiyacını giderirken hangi basamakları gerçekleştirip gerçekleştirmediğini belirledik. B.’nin tüm basamaklarını yaptığını sadece tuvalet ihtiyacını belirtmediğini gördük.

Önce bir çizelge hazırlayıp öğrencinin tuvalet sıklığını işaretlemeleri için aileye verdik. Yapacağımız çalışmayı aileye ayrıntılı olarak anlattık.

Bir Örnek;

Öğrenci konuşmadığından öncelikle altında tuvalet yazılı bir tuvalet resmi hazırladık ve panoya astık. Ailenin işlediği çizelgedeki aralıklarla çocuğu tuvalete göndermeye başladık. Gönderirken de panoda asılı resmi bize vermesini istedik. Bu arada “Çişin gelince resmi ver” diye her defasında belirttik. Tuvalete gittiğimizde ihtiyacını giderirken “çiş” ifadesini hem biz kullandık, hem de çocuğa söyletmeye çalıştık. Bir süre sonra B. Tuvaleti geldiğinde resmi bize verip tuvalete gitmeye başladı. Fakat sözel olarak ifade etmesi için resmi kaldırdık. Çizelgeye uyarak tuvalete gönderirken “çiş” ifadesini kullandık. B.’ye söyletmeye çalıştık. Kararlı bir uygulama sonucunda B artık tuvalet ihtiyacını sözel olarak belirtiyor.

Samsun Otistik Çocuklar Eğitim Merkezi

Rehberlik Servisi