Kendi gücünün bilincinde olan insanlar inanca, umuda ve farkındalığa sahiptirler. Kendisinin eksik yönlerini sahip olduğu yeteneklerin, kapasitelerin farkında olan insanlardır. Kendi kendine yetmeyi öğrenen insan verimlidir, gerçekçidir ve yeterli bir kişiliğe sahiptir.

Hayallerini “kendi gücüyle” gerçekleştirebileceğine inanan insan şevklidir, inançlıdır ve yaşama sevinci vardır. Unutmayın ki insanın gelecekteki umudu onun şimdiki gücünün kaynağıdır. (Cüceloğlu, 2000, s:62).

Kendini gerçekleştirmekte olan bireyin taşıdığı özellikler psikolojik sağlığı yerinde olan çağdaş insanda bulunması gereken özellikleridir. Kendini gerçekleştirmekte olan birey Kendini gerçekleştirmekte olan birey geçmişten daha çok geleceğe dönüktür, yaratıcıdır. Kendine saygı duyar, kendini olduğu gibi kabul eder, duygularını açığa vurmaktan kaçınmaz. Değişmeye ve yeni yaşantılara açıktır. Kendini değişmekte olan dünyanın yine değişmekte olan gerçek bir parçası olarak görür.

Kendini gerçekleştirmek birey için kuşkusuz yaşam boyu devam eden bir süreçtir. Her bireyin belli bir dönemde belirli gerçekleşim düzeyi vardır. Bu gerçekleşim düzeyinin zaman içinde olumlu yönde gelişmesi beklenir. İşte psikolojik danışma ve rehberliğin amacı da yukarda sıralanan özellikler bakımından bireyin bu gerçekleşim düzeyini gerçekleştirmek ve en uygun düzeye çıkmasını sağlamaktır (Kepçeoğlu, 2001, s:15).

Rehberliğin temel ya da nihai amacı bireyin kendini gerçekleştirmesidir. Kendini gerçekleştirme hümanistik psikoloji ekolünün ortaya koyduğu bir kavramdır. Bu kavramla kişide var olan gizil güçlerin yeteneklerin kapasitelerin ortaya konması uygulama alanına sokulması kullanılması geliştirilmesi kastedilir. Yani bireyin her yönüyle kapasitelerinin geliştirebilmesi daha verimli ve mutlu bir düzeye ulaşabilmesidir. Anacak bireyin kendini gerçekleştirmesi uzun bir süreç içinde aşama aşama sağlanabilecek bir oluşumdur.

Psikolojik danışma “bireyin karar verme, problem çözme, ihtiyaçlarını karşılayarak gelişim ve uyumunu sürdürmesine yardımcı olmak amacıyla bireyle yüz yüze kurulan psikolojik yardım ilişkisidir”. Psikolojik yardım ilişkisi bir süreçtir. Bu süreç içinde bireye kendini ve sorunları gerçekçi bir gözle görebilmesi ve uygun çözümler bulması için profesyonel bir hizmettir. Psikolojik danışma hizmeti rehberlik hizmetlerinin temelini oluşturur.

Rehberlik yardımının amacı bireylerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarını ve problemlerine çözüm yolu bulmada onların kendi kendilerine yeter bir duruma gelmelerini sağlamaktır.

Rehberlik her düştüğü zaman bireyi kaldıran bir el, ayakta duramadığında ona destek veren bir koltuk değneği ya da onun problemlerini çözen sihirli bir güç değildir. Rehberlik hizmetlerinin temelinde öğrencinin güçlerine güvenmek ve sorumluluğu öğrenciye vermek anlayışı bulunmaktadır. Öyle ki bireyler kendilerine yardım edildiği takdirde problemlerine çözüm yolu bulabilme gücüne sahiptir. Sadece kendilerini daha iyi tanıma, alternatifleri görüp doğru değerlendirme gibi yönlerden yardıma ihtiyaçları vardır. Rehberlik hizmetleriyle bu yardımı alan bireyler giderek kendi yeterliliklerini arttırma ve kendi ayakları üzerinde durabilme gücüne sahip olduklarını göreceklerdir (Yeşilyaprak, 2000, s:6,9,13).

“Kişisel gelişim” çabalarını insanın potansiyelinin daha geniş bir kısmını kullanmak olarak görüyorum. İnsanın beynini kullanma oranını %3’ten %5’e çıkarmasını “sınırsız güç” olarak değil kendini gerçekleştirme olarak görüyorum. Olayı kendisi olmak olarak değerlendiriyorum. Kişisel gelişiminin bunun dışına taşmasını insanı oyalamaya dönüşeceğine inanıyorum (Özden, 2002, s:3-4).

Rehberlik bireye yardım etme işidir. Rehberlik yardımı psikolojik bir yardımdır. Rehberliğin psikolojik bir yardım olma özelliği onu başka yardım hizmetlerinden belirgin bir biçimde ayırır. Buna göre rehberlik yardımı bir yol gösterme nasihat etme bilgi verme yardımı değildir. Psikolojik yardım olarak rehberlik ancak psikolojik ilişkiler içinde gerçekleştirilebilir (Kepçeoğlu, 2001, s:11).

Rehberlik hizmetleri bireyin her yönüyle gelişmesi ve kendini gerçekleştirmesine yardım etmektedir. Gelişme bir bütündür ve süreklidir. Eğitimin de rehberliğin de amacı bireyin tüm kapasitesini var olan gizil güçlerini ortaya koyabilmesi potansiyel ölçüsünde kendini gerçekleştirmesi daha yeterli daha verimli bir yaşam sürebilmesidir. İşte kendini gerçekleştirme ile kastedilen bu tümel geliştirmedir. Rehberliğin kademe kademe ulaşmaya çalıştığı sonul hedef budur (Yeşilyaprak, 2000, s:14).

Rehberlik yardımının amacı bireylerin kendi kişiliklerini daha iyi anlamalarını, problemlerine çözüm yolları bulmada onların kendi kendilerini yeterli bir duruma gelmeleri sağlamaktır. Bireyin iç dünyasını en iyi bilen kişi yine o bireyin kendisidir. Bütünüyle rehberlik hizmeti bireylerin kendi kendilerine anlamalarına yardım etmektedir. Bazı bireyler yaşamları boyunca rehberlik yardımına ihtiyaç duyabilirler. Bireyler kendilerine yardım edildiği takdirde problemlerine çözüm bulabilme gücüne sahiptirler. Rehberlik yardımını her bireyde istenilen davranış değişikliğini meydana getirmesi beklenemez. Yeteri kadar olgun olmadıklarından kendilerine uygun seçimi yapamayacakları düşüncesiyle bireylere doğrudan doğruya en uygun seçimin hangisi olduğu göstermek “rehberlik anlayışı” ile bağdaşmaz.

Rehberlik bedensel, zihinsel, sosyal ve duygusal olan bütün kapasitelerini kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda en uygun bir düzeyde geliştirmesi için bireylere yardım etmektedir. Gelişme her yönüyle süreklidir. Rehberlik bireyin bütün yönleriyle gelişmesini esas alır. Her bireyde geliştirilebilecek bir kapasite vardır. Rehberlik ve psikolojik danışma bu kapasitelerin birey tarafından algılanmasını güçlendirir (Kepçeoğlu, 2001. s:24-25)

Rehberlik hizmetlerinde bireysel farklara saygı esastır. Her birey kendine özgü bir bütündür. Kapasiteleri, yetenekleri, ilgi ve ihtiyaçları farklıdır. Önemli olan her bireyin niteliklerine uygun bir düzeyde gelişmesini sağlayabilmektir. Bu nedenle bireylere yardım hizmetleri sunulurken onların çeşitli yönleriyle tanımak ve bireysel özelliklerini dikkate almak gereklidir. Rehberlik çalışmalarında tanıma hizmetleri önemli yer tutar. Bu çalışmalarda amaç, bireyin de kendi özelliklerini tanıması ve kabul etmesine yardımcı olabilmektir (Yeşilyaprak, 2000. s:15).

Kişinin kendini gerçekleştirmesi, bir nihai amaç olarak insanoğlunun amaçlı ve devamlı çaba gösteren bir varlık olduğunu ifade eden bir kavramdır. Bir çok kaynakta “kendini gerçekleştirme”, “kendini geliştirme”, “kendini bütünleştirme”, “kendini oluşturma”, “var olma” gibi terimlerle ifade edilmiş olan bu kavram Maslov’un temel ihtiyaçlar listesinde merdivenin en yukarı kademesinde yer alan ihtiyaç insanı toplum içinde kişi olarak varlık ve bütünlüğünü, yaratıcılığın amaç ve çabasını ifade eden bir ihtiyaçtır. Bir çok kaynak kişinin kendini gerçekleştirmesini danışmanın nihai amaç olarak göstermektedir. Rogers organizmanın tek bir temel yansıması ve çabası vardır; o da kendini geçekleştirmesi, idamesi ve etkileşimde bulunan bir varlık olarak bu gücünü arttırmasıdır demektedir. Bir danışma amacı olarak, kendini gerçekleştirmek demek kişinin bütün kaabiliyet ve imkanlarını ortaya çıkarma, işler hale getirmesi ve bunları başarılı ve doyumlu hayata sahip olmak için kullanılır durumda olması demektir.

Kendini gerçekleştirme danışma amacı olarak bir çok yönlerden kabul görecek bir amaçtır. Kişinin kendi içsel ve kişiler arası amaçlarını birden kapsar. Statik bir amaç değildir. Kendini gerçekleştirme devamlı sürüp gitmekte olan bir oluşumdur. İnsanın temel ihtiyaçlarına, hayatın öz anlamına doğrudan bağlanan bir amaçtır.

Kendini oluşturma kavramı kendini gerçekleştirme kavramına nazaran daha fazla açık olarak “oluşumu” ömür boyu sürekliliği ifade eder. Kendini oluşturma gücü kişinin kendine özgü olan “işte bu benim” dediği yönüdür. Kişinin büyüyüp gelişmiş olarak ortaya çıkmasında ona çaba ve gayret veren güçtür, kaynaktır. Kişinin çabalarında, kendi hayat stiline doğru gitmesinde, onun gelişip büyümesine açılıp serpilmesine yön verir, bu çabalarda devamlılık ve tutarlılık sağlar. O halde, “psikolojik danışma” nihai amaç olarak kişinin bu yönde gelişmesine imkan vermektedir.

Psikolojik Danışmanın sonul amacı bir insan varlığı olduğu için üstün değer verilen bir kişi olarak danışanın bulunduğu toplum değer ve kuralları çerçevesi içinde kendi hayat stiline uygun bir şekilde kendi potansiyeli ve imkanlarını işler hale koymasına, bu varlığını devamlı sürdürmesine, kendi ver oluşundan zorunlu bir öğe olarak kendini bilmesi ve kabul edilmesine ve kendi varlığına yönelik bütün tehdit ve tehlikelerin bilincine vararak bunlarla cesaret ve ustalıkla karşılayabilmesine yardım etmektedir (Tan, 1986 s:80-81-82).

Psikolojik danışma bir sorun ortaya çıktığında veya bir engelle karşılaştığımızda iyileştirmesine kesin gözüyle bakılan bir doktor reçetesi gibi bakılmamalıdır. Psikolojik danışma bireyde var olan gizil güçleri, yetenekleri, kapasiteleri ortaya çıkarma ve bireyin de bunları görmesini sağlama işidir. Yani, bireye içindeki bireyi göstermektedir. Bireyin kendini gerçekleştirmesine, kendi kendine yeter duruma gelmesine olanak sağlamaktadır. Rehberlik ve psikolojik danışma bir medet ağacı görülmemelidir. Eğer bir medet olarak görürsek ömür boyu bedavacılıktan kaçamayız. Her an, her dakika kendimizden bir parça uçup gider. Yani kendimizi, bizi biz yapan öğeleri kendimizden kopartırız. Sonra asalakça bir hayat sürdürmek zorunda kalırız. Başkalarının yardımı olmadan hayatımızı sürdüremeyiz. Sürekli olarak hep başkalarına ihtiyaç duyarız. Ergin olan ya da ergin olmaya çalışan insan sırtını başkalarına yaslamayan insandır. İçindeki gücü ortaya çıkarmaya çalışan kendi kendini yeterli duruma getirmeye çalışan insandır. Bazı kişileri medet ağacı derman babasın olarak görmeyen insandır. Eğer bir insan hep asalakça yani hep birilerinin yönlendirmesi ile yaşıyorsa ergin olmaktan uzak demektir.

Sonuç olarak; yaşantılara daha fazla açık, her zaman varoluşsal bir biçimde yaşayan, kendine daima güvenen, kendini, başkalarını ve doğayı olduğu gibi kabul eden, insanlıkla özdeşim kurabilen, amacı araçtan daha önemli gören, spontan, yaratıcı ve demokratik karakter sahibi insan; kendini gerçekleştirmiş insandır. Bizim eğitimciler olarak; eğitimin hedefi olan, kendini gerçekleştirmiş, sağlıklı ve mutlu insanlar yetiştirmemiz gerekir.

İçinde bulunduğumuz toplumun eğitim sistemini ele aldığımızda özellikle ülkemizde eğitim sistemi oluşturulurken toplumsal gereklilikler göz önünde tutularak belirlenen amaçlara öncelik tanınmakta ve bireylerden bireyselliklerini geri planda tutmaları istenmektedir. Böyle bir eğitim sürecindeki birey, bireyselliğinden çok toplumsallığın bir uygulayıcısı olarak karşımıza çıkar. Bu da kendini gerçekleştirme eğilimlerinin giderek yok olması ve ruhsal açıdan problemli bir neslin oluşması anlamına gelir.

Bu nedenle birey toplumsal gerekliliklerin bilincinde olan ancak bireysel istekleri ve gerekliliklerini gerçekleştiren yeniliğe, değişime ve gelişime açık olan bir tavır sergilemelidir. Çağdaş ve kendine yeterli olmanın gereğidir bu. Çağlar boyunca bireylerin gelişime, yeniliğe ve değişime açık olduğu toplumlar kendi kendilerine yeterli olabilmeyi başarabilmişlerdir. Yine aynı toplumların eğitim sistemlerinde de gelişim, yenilik ve değişim söz konusudur. Çünkü eğitim sürecine dahil olan bireyler potansiyel olarak o toplumun aynı zamanda geleceğidir.

Bu nedenle çağdaş dünyanın gerekleri dahilinde bir eğitim süreci kaçınılmazdır. Bireyin kendini gerçekleştirme eğiliminde olduğu çağdaş bir eğitim sürecinin, toplumun geleceğini ve yaşam kalitesini çok üst düzeylere çıkarabileceği de göz ardı edilmemelidir.

KAYNAKÇA

Yeşilyaprak, Binnur. Eğitimde Rehberlik Hizmetler. Nobel Yayıncılık. Ankara, 2000.

Kepçeoğlu, Muharrem. Psikolojik Danışma Ve Rehberlik. Alkım Yayınevi. İstanbul, 2001.

Özden, Yüksel. Kendini Gerçekleştir. Pegem yayıncılık. Ankara, 2002.

Cüceloğlu,Doğan. İçimizde Biz. Sistem Yayıncılık. İstanbul, 2000.

Tan, Hasan. Psikolojik Danışma Ve Rehberlik. MEB. İstanbul, 1986.